Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia w Szczecinie

Historia PSM I st.

piątek, 02 listopada 2007 16:18

Historia
Państwowej Szkoły Muzycznej I stopnia
im. Tadeusza Szeligowskiego w Szczecinie

Opr. mgr Monika Chodkowska

1. WSTĘP:

„Człowiek pragnie odnaleźć w sobie płacz, który minął, szum drzew, który jest wspomnieniem i źródło, w którym przed laty wdział swoje oczy.” / R. Brandstaetter/

Obchodzenie rocznic (poza okrągłością liczb, której racjonalnie uzasadnić chyba nie można) jest uświęcone tradycją, budzi wspomnienia i sentymenty. Magiczna siła jubileuszy jest więc niewątpliwa, dlatego przechodzenie nad nimi do porządku dziennego byłoby niestosowne i nieuprawnione. Rocznica 60-lecia działalności Szkoły, która ma swój trwały udział w kształtowaniu kultury muzycznej Szczecina to doskonała okazja do przypomnienia faktów ze szkołą związanych, bilansowania jej dokonań i myślenia o jej przyszłości. To przede wszystkim doskonały moment by wspomnieć ludzi, którzy szkołę tworzyli i rozwijali. Ludzi, dzięki którym dzisiaj 56 osobowe grono pedagogów może przekazywać swoje umiejętności 345 młodym ludziom pragnącym kształcić się muzycznie.

2. HISTORIA SZKOŁY:

„Po każdej wojnie
ktoś musi posprzątać. (…)
Fotogeniczne to nie jest
I wymaga lat.” (…) /W. Szymborska – „Koniec i początek”/

„Sztuka jest magicznym zwierciadłem, w którym znajdujemy odbicie naszych niewidzialnych marzeń. Przeglądamy się w lustrze, chcąc zobaczyć własną twarz; przyglądamy się sztuce, chcąc zobaczyć własna duszę.” /George Bernard Shaw/

Życie muzyczne w powojennym Szczecinie trzeba było zorganizować od podstaw. Jak wiadomo nie był to czas łatwy dla tworzenia klimatu kulturalnego. Priorytetowymi zadaniami było stworzenie podstawowych warunków egzystencji mieszkańcom i wciąż przybywającym repatriantom ze wschodniej i centralnej Polski.
Nie brakowało jednak odważnych pasjonatów, pełnych zapału i gotowych do poświęceń. Już latem i jesienią 1945 roku, w polskim Szczecinie miały miejsce pierwsze koncerty, 25 grudnia 1945 r. pierwszą audycję nadała rozgłośnia Polskiego Radia w Szczecinie, której kierownikiem muzycznym został Antoni Hubner (przed wojną asystent w Zakładzie Muzykologicznym na Uniwersytecie im. A. Mickiewicza w Poznaniu a późniejszy dyrektor Państwowej Średniej Szkoły Muzycznej w naszym mieście), a dzień później, 26 grudnia, w nieopalanej sali przyszłego Teatru Polskiego Jan Berezyński dał pierwszy w Szczecinie koncert chopinowski.

„Z minionej chwili wypędzeni,
Nie chciani w tej co czeka nas,
Nie zaginiemy choć w przestrzeni,
Bo ją do zera streszcza czas.” /Stanisław Barańczak - „Podróż zimowa” VIII/

We wrześniu 1945 r. przyjechała do Szczecina śp. Pani Profesor Halina Nowacka-Durnasiowa, absolwentka Miejskiego Konserwatorium Muzycznego w Bydgoszczy. Podjęła pracę jako nauczyciel w Państwowym Gimnazjum i Liceum Janiny Szczerskiej. Poza zajęciami obowiązkowymi udało Jej się skupić wokół siebie całkiem spore grono uczniów, którym udzielała prywatnych lekcji gry na fortepianie. Ponieważ pasjonatów muzykowania wciąż przybywało – postanowiła utworzyć szkołę muzyczną.
Oficjalnie edukacja muzyczna w powojennym Szczecinie a zarazem na Pomorzu Zachodnim rozpoczęła się 1 lutego 1946 roku otwarciem prywatnej Niższej i Średniej Szkoły Muzycznej im. Karola Szymanowskiego, której dyrektorem mianowana została dwa tygodnie wcześniej Halina Durnasiowa. Szkoła miała swoją siedzibę w trzypokojowym mieszkaniu założycielki przy Alei Piastów 72. Tam gromadzono pierwsze instrumenty i tam zgromadziło się grono pierwszych nauczycieli muzyki w Szczecinie: Alicja Bandurska, Elżbieta Bronowicz, Marcjanna Fydowa, Maria Gaertnerowa, Halina Kokeli, Jan Maliszewski, Hanna Merklejn, Mieczysław Pilikowski, Zofia Sienkiewicz, Barbara Stawnicka, Irena Kuszycka, Elżbieta Świetlik i Klara Waldmanowa.
Młodych adeptów sztuki muzycznej szybko przybywało i w czerwcu 1964 roku szkołę przeniesiono do większego lokalu: na trzecie piętro kamienicy przy ul. Armii Czerwonej 1 (dziś: Monte Cassino). Uczniowie trzech klas fortepianu pierwszy wewnętrzny koncert zagrali już 3 lutego, natomiast publicznym popisem w Sali Państwowego Gimnazjum przy Alei Piastów 12 zakończyli 29 czerwca 1946 roku pierwszy, pięciomiesięczny okres działalności szkoły. Liczba 30 uczniów w kolejnym roku nauki wzrosła do 239. Pobierali oni naukę w klasach fortepianu, skrzypiec, akordeonu i śpiewu solowego.
Równolegle działała już wówczas w Szczecinie otwarta 2 marca 1946 r. druga szkoła muzyczna, którą zorganizował i prowadził doktor muzykologii i skrzypek Wacław Piotrowski (starszy kolega ze studiów w Berlinie Prof. Łucjana Kamieńskiego, pierwszego kierownika Katedry Muzykologii na UAM w Poznaniu, z którym razem na tej uczelni przed wojną prowadzili zajęcia). Ta konkurencyjna szkoła muzyczna mieściła się w kamienicy przy ul. Polonii Zagranicznej 16 (dziś: gen. Ludomira Rayskiego), prowadzona była przez Spółdzielnię Pracy Nauczycieli Muzyki i Śpiewu a przyjęła nazwę Wojewódzkiej Szkoły Muzycznej im. Fryderyka Chopina. Obie szkoły, prywatną i spółdzielczą wkrótce dotknęły kłopoty finansowe.
Zarządzeniem ministra Kultury Sztuki z dnia 10 stycznie 1950 r. szkoły muzyczne w Polsce zostały upaństwowione. Administracyjnie powołano wówczas w Szczecinie na bazie dwóch istniejących placówek dwie odrębne szkoły kształcące muzyków: Wojewódzka Szkoła Muzyczna im. F. Chopina otrzymała uprawnienia szkoły średniej i siedzibę przy ulicy Kaszubskiej 9 (późniejsza oficyna Teatru Lalek „Pleciuga”) (a po 15 latach, wówczas gdy szkoła funkcjonowała już przy ul. Staromłyńskiej 13 i zacieśniła współpracę z ośrodkiem poznańskim - jej patronem został Feliks Nowowiejski). Natomiast Halina Nowacka- Durnasiowa została dyrektorem Państwowej Szkoły Muzycznej stopnia podstawowego, która od 1966 roku nosi imię Tadeusza Szeligowskiego.
Szczęśliwym i przełomowym dla PSM był rok 1951, w którym otrzymała ona na własność budynek nieprzerwanie będący jej siedzibą do dziś dnia. Entuzjazm z jakim uczniowie, nauczyciele i pracownicy pomagali w przeprowadzce był ogromny. Te dobre warunki lokalowe niewątpliwie przyczyniły się w znacznym stopniu do rozwoju szkoły.
Najważniejszym zadaniem było wtedy pozyskiwanie do stałej lub okresowej współpracy wybitnych pedagogów z innych ośrodków a w przyszłość także zatrudniane wybitnych absolwentów szkoły.1 stycznia 1996 roku Szkoła jeszcze bardziej związała się z miastem, gdyż jej organem prowadzącym została gmina – miasto Szczecin.

3. SZKOŁA DZIŚ

Czas jaki upłynął od stworzenia w Szczecinie w 1946 roku Państwowej Szkoły Muzycznej można uznać za dobrze wykorzystany. Stopniowo zwiększała się liczba pracowników, doskonalono wymagania programowe, wzbogacano treści kształcenia i podnoszono poziom dydaktyki. Wzrosły wymagania nie tylko w stosunku do uczniów ale także nauczycieli. Wszystko to w prostej linii przekłada się na sukcesy uczniów.
Niemała w tym zasługa kolejnych dyrektorów Szkoły, którymi byli:

- Halina NOWACKA-DURNASIOWA 1946-1951
- Hanna OSTROWSKA 1951-1953
- Marian PRZYBYLSKI 1953-1954
- Stanisław REJMAŃSKI 1954-1964
- Władysław SYNOWIEC 1965-1980
- Stanisław WASZYŃSKI 1980-1990
- Stanisław SADŁOWSKI 1990-1994
- Ewa HOZER 1994-2002
- Katarzyna KUSZWARA 2002-2003
- Bogdan GÓRNIK 2003-2005
- Zbigniew PUDŁO 2005-2006
- Paweł MAJEWSKI 2006 -

„Stoimy nad wodą, zdziwieni, gdy kręgi po rzuconym kamieniu są duże – może jeszcze bardziej zdziwieni, gdy ich nie ma.” Uczniowie „oddalają się, zawsze jednak widzimy ich jeszcze razem (…) związanych organicznym zachwytem nad sztuką.” /Z. Mycielski/

Każdego roku Państwowa Szkoła Muzyczna wypuszcza w świat pokaźną grupę absolwentów. W ciągu sześćdziesięciolecia działalności PSM ukończyło 2072 uczniów. Ale o randze Szkoły bardziej przecież od liczb świadczą nazwiska wychowanków i ich sukcesy w kraju i na świecie. Najbardziej znanym uczniem PSM jest Bartłomiej Nizioł (klasa Stanisława Ślusarka), laureat I nagrody (wraz z P. Pławnerem) na X Międzynarodowym Konkursie Skrzypcowym im. H. Wieniawskiego w Poznaniu, który w 2006 roku zasiada w jury tegoż Konkursu. Znaczne sukcesy były tez udziałem absolwentów: Joanny Mądroszkiewicz (uczennicy Zygmunta Waltera), laureatki V nagrody międzynarodowego Konkursu Skrzypcowego im. N. Paganiniego w Genui oraz Agnieszki Kulikow (uczennicy T. Skwierzyńskiej i M. Szczęsnego), uczestniczki Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. F. Chopina w Warszawie w 1990 r. Szkołę ukończyła także Helena Majdaniec czy Andrzej Mazurkiewicz.
W PSM otrzymało edukację muzyczną wielu znakomitych muzyków Szczecina:
Roman Kraszewski (klasa Haliny Durnasiowej i Gustawa Wolfa), Mikołaj Szczęsny (klasa Jerzego Hoffmana), Jan Waraczewski i Jacek Kraszewski (klasa Tadeusza Filozofa), Warcisław Kunc (klasa Czesława Parczewskiego), Dariusz Dyczewski (klasa Marii Prorok), Iwona Mróz - Dudek.
Również wśród muzyków Filharmonii Szczecińskiej spore grono stanowią absolwenci naszej szkoły, którzy kształcili się w akademiach muzycznych całej Polski i powracali by podjąć pracę w swoim rodzinnym mieście. Absolwentów naszej szkoły nie brakuje również wśród pedagogów w szkolnictwie muzycznym oraz pracowników chyba wszystkich instytucji kulturalnych Szczecina. Niektórzy z naszych wychowanków pracują w orkiestrze Filharmonii Narodowej w Warszawie czy Orkiestrze Kameralnej Polskiego Radia i Telewizji w Poznaniu prowadzonej przez Agnieszkę Duczmal, w Poznańskiej Akademii Muzycznej (Eugeniusz Zboralski, Zbigniew Kozub) , Wrocławskiej Akademii Muzycznej (Zbigniew Faryniarz),
w Królewskiej Filharmonii Flamandzkiej w Antwerpii (Jan Homa), Orkiestry w Zurychu (Bartłomiej Nizioł) i wielu innych. Nie wszyscy absolwenci Szkoły – co zrozumiałe - zostali zawodowymi muzykami, ale wszyscy oni stanowią grono świadomych odbiorców sztuki i miłośników muzyki.

„Przedmioty estetyczne dają radość tym, którzy zdolni są je odczuć. Jeśli wiec pragniemy, by w świecie, w którym żyjemy, z jego bezmiarem cierpienia i bólu, było więcej radości, starajmy się szerzyć i podnosić kulturę estetyczną.” /Mieczysław Wallis/

W ciągu tych sześćdziesięciu lat struktura szkolnych sekcji instrumentalnych ulegała zmianom rozszerzając zasięg instrumentarium, które uczniowie mieli do dyspozycji. Poza cieszącymi się największym powodzeniem instrumentami (fortepian, skrzypce, gitara ) młodzi adepci sztuki muzycznej mogą też zgłębiać tajniki gry na niemal wszystkich instrumentach orkiestrowych, od tego roku szkolnego także harfy.

Struktura sekcji przedstawia się w obecnym roku szkolnym następująco:
- sekcja fortepianu
- sekcja instrumentów smyczkowych (skrzypce, altówka, wiolonczela, kontrabas), gitary
i harfy
- sekcja instrumentów dętych (flet, fagot, klarnet, obój, puzon, saksofon, trąbka, waltornia)
akordeonu i perkusji
- sekcja teorii

Struktura organizacyjna szkoły pozwala uczniom kształcić się w cyklach:
- sześcioletnim – 6-letni cykl nauczania (przyjęcia dzieci w wieku od 6 do 9 lat)
- młodzieżowym – 4-letni cykl nauczania (przyjęcia uczniów w wieku od 10 do 16 lat)

Najlepszym podsumowaniem pracy, talentu i zaangażowania uczniów i pedagogów a także systematyczna prezentacją poziomu szkoły są oczywiście KONCERTY, których mnóstwo odbywa się w każdym roku szkolnym. Tradycją stały się doroczne popisy szkoły, w których biorą udział najlepsi uczniowie wszystkich sekcji oraz zespoły kameralne i orkiestra. Wszyscy uczniowie mają natomiast możliwość zaprezentowania swoich umiejętności w ramach przeglądów półrocznych. Okazją do koncertowania są także święta, rocznice i inne imprezy. Tradycję stanowią koncerty patriotyczne z okazji Narodowego Święta Niepodległości. Coraz częściej organizujemy tez koncerty literacko-muzyczne, nierzadko prezentując poza muzycznymi - talenty poetyckie uczniów.

Szkoła kontynuuje tez tradycję muzykowania zespołowego, orkiestrowego i chóralnego. Uczniowie uświetniają koncertami wiele imprez nie tylko szkolnych, ale regionalnych i międzynarodowych. W Szczecinie, poza estradami, na których goszczą systematycznie (Zamek Książąt Pomorskich, Klub XIII Muz, Książnica Pomorska) koncertują na dziecięcych oddziałach szpitalnych, mają tez za sobą pierwsze koncerty plenerowe. Aktywnie prezentując dorobek swojej szkoły – stanowią jej najlepsza reklamę.

Najzdolniejsi uczniowie biorą udział i zdobywają laury na konkursach: szkolnych, regionalnych, międzyregionalnych, ogólnopolskich i międzynarodowych. Wybitni uczniowie otrzymują również (od 1992 roku) stypendia artystyczne miasta Szczecina, Na podstawie osiągnięć uczniowie mogą starać się również o stypendia Towarzystwa Przyjaciół Szczecina.

Przygraniczne położenie Szczecina stwarza ogromne możliwości kontaktów ze środowiskiem muzycznym Niemiec. Od dawna współpracujemy ze środowiskiem muzycznym z Rostocku, Ueckermünde, Leinfelden k/Stuttgartu, Gartz, Schwerte, Torgelow czego dowodem są polsko-niemieckie warsztaty, koncerty i wycieczki. Warto tez wspomnieć o udziale uczniów w polsko-niemieckich imprezach rangi ogólnopolskiej jak Turniej Pianistyczny w Żaganiu czy Spotkania Muzyczne pod patronatem prezydenta RP.

Na szczególną uwagę zasługuje fakt, iż w PSM p.Urszula Szyryńska prowadzi klasę fortepianu w której mogą doskonalić swoje zdolności uczniowie niewidomi. Jest to przedsięwzięcie pionierskie w skali regionu a ogromne sukcesy jej uczniów (laury na konkursach międzynarodowych) świadczą o tym, ze bardzo potrzebne.

„Sztuka to wieczne przezwyciężanie wszystkiego, co niedołężne, ułomne i niedojrzałe, poszukiwane coraz to doskonalszej formy, coraz pełniejszego wyrazu.” /Karol Szymanowski/

Szkoła zapoczątkowała i organizuje Ogólnopolski Festiwal Pianistyczny Polskiej Muzyki Współczesnej im. T. Szeligowskiego, którego drugą edycję będziemy mogli śledzić już w tym roku szkolnym. Tradycją stał się także Wiosenny Konkurs Gitarowy (3 edycje) czy Ogólnopolski Konkurs Perkusyjny uczniów szkół muzycznych I stopnia (jedyna tego typu impreza w naszym kraju

Mając na względzie nazwiska kompozytorów – obecnych patronów dwóch szczecińskich szkół muzycznych warto wspomnieć, że Tadeusz Szeligowski i Feliks Nowowiejski się przyjaźnili. „Trzeba przypomnieć, że należeli do innego pokolenia. Nowowiejski stwarzał pewien dystans przede wszystkim z racji wieku i tego, ze był bardziej znany. Lecz Szeligowski poważał go i przyjaźnił się z nim, pomimo iż była to już raczej relacja profesor –student, bo Szeligowski mógł być przecież jego uczniem.”

Pełni jesteśmy nadziei, że obchody 60-lecia Szkoły w stopniu odczuwalnym zaowocują wzrostem kontaktów z instytucjami pokrewnymi i sponsorami a instytucje zaprzyjaźnione utwierdzą w przekonaniu dobrze ulokowanego partnerstwa i być może sprowokują do jeszcze większej współpracy.

„Bez ustanku pracują we mnie ręce moich przodków” /Z. Herbert – „Ręce moich przodków”/ Oby „od służby sztuce” nie odstraszały nas, podobnie jak naszych mistrzów ani „chwiejność ocen” ani „nietrwałość arcydzieł” /W. Szymborska - „Wersja wydarzeń”/

„Każdy przecież początek
to tylko ciąg dalszy,
a księga zdarzeń
zawsze otwarta w połowie.”
/W. Szymborska –„Miłość od pierwszego wejrzenia”/

4. BUDYNEK SZKOŁY

W 1951 r. na potrzeby nowo utworzonej Szkoły Muzycznej przekazana została
zabytkowa willa przy alei Wojska Polskiego 115 (niedaleko Parku Kasprowicza), otoczona cisami i platanami. Ten jednopiętrowy, podpiwniczony budynek z poddaszem, stanowiący bryłę asymetryczna powstał w 1898 roku a od roku 1994 wpisany jest w rejestrze zabytków naszego województwa.
Centralnie położony hall, wysoki na dwie kondygnacje oświetlony jest wielkim witrażowym oknem. Zachował on różnorodne elementy wystroju takie jak boazeria ścian czy dwuskrzydłowe drzwi do bocznych pomieszczeń ozdobione płaskorzeźbami kwiatów i liści.
Wzdłuż dwóch ścian hallu usytuowane są łamane schody z ozdobną balustradą prowadzące na galerię I piętra. Zachował się także zbudowany z ozdobnych zielonych kafli kominek z wysokim okapem. Najbogatszym wnętrzem willi jest obecna aula (dawniej jadalnia) z piękną boazerią, wykładziną sufitową i wnęką mieszczącą kominek. Jeszcze dziś można dostrzec w niej pozostałości po oświetleniu gazowym. Dawny salon, położony na wprost wejścia z sieni do hallu podzielony jest dzisiaj na dwie części służące jako sekretariat i pokój nauczycielski.
Skromniejsze od parterowych są wnętrza piętra (dawne pokoje gościnne, dziecinne, sypialnie i garderoby). Poza nimi szkoła użytkuje również zaadoptowane na klasy szkolne pomieszczenia piwnicy i poddasza a planuje adaptację pomieszczeń kotłowni gdyż stale brakuje powierzchni lekcyjnej.
Obecnie budynek, choć nadal zachwyca swą architekturą, bogato rzeźbioną boazerią i stiukową dekoracją sufitów wymaga przeprowadzenia natychmiastowego, kompleksowego remontu. Do najpilniejszych prac należą: przywrócenie pierwotnego wyglądu budynku przez pokrycie elewacji tynkiem gładkim i fachowa konserwacja stiuków zniszczonych przez wodę. Zdajemy sobie doskonale sprawę z tego jak bardzo reprezentacyjnie mógłby wyglądać budynek szkoły po takim remoncie i jak dobrze służyć przez kolejne lata.
W przyszłości warto byłoby też pomyśleć o większej sali koncertowej, gdyż podczas najbardziej atrakcyjnych imprez aula dosłownie pęka w szwach. A gdyby tak jeszcze teren dookoła szkoły zamienić w przepiękny ogród…wróćmy jednak na Ziemię…

„Mieć władzę i nie użyć jej dla dobra większej część społeczeństwa (…) jest mimowolną czasem, ale jednak zbrodnią”. / St. Ignacy Witkiewicz /

Przy wejściu do szkoły, na ścianie płd. zach. umieszczono w 1973 r. tablicę pamiątkową poświęconą jej patronowi - Tadeuszowi Szeligowskiemu.

5. WYBITNI ABSOLWENCI

Bartłomiej NIZIOŁ
najwybitniejszy uczeń naszej szkoły

Rozpoczął naukę w PSM I stopnia w Szczecinie w 1979 roku w klasie skrzypiec mgr Stanisława Ślusarka. Od początku nauki bardzo aktywny muzycznie, dał się poznać jako obowiązkowy i cierpliwy uczeń trudnej nauki gry skrzypcowej. Laureat wielu konkursów rangi ogólnopolskiej i międzynarodowej. Obecnie mieszka i pracuje w Zurychu, gdzie jest koncertmistrzem orkiestry. W 1992 r. otrzymał stypendium artystyczne Prezydenta Miasta Szczecina, przyznane wówczas po raz pierwszy. Od tego czasu, co roku stypendia takie otrzymuję wyróżniający się uczniowie szkół artystycznych miasta Szczecina.

Opr. mgr Monika Chodkowska